Bỏ qua đến nội dung

Gạo ST25 Sóc Trăng - Hạt ngọc lúa thơm vươn tầm thế giới

Gạo ST25 Sóc Trăng là đỉnh cao của hành trình hơn hai thập kỷ nghiên cứu lai tạo dòng lúa thơm bản địa trên vùng đất giao thoa mặn ngọt hạ lưu sông Hậu. Sở hữu hạt gạo thon dài trong suốt cùng hương cốm non quyến rũ, sản vật này đã hai lần đăng quang ngôi vị Gạo ngon nhất thế giới.

NSSC Cần ThơĐăng: Cập nhật lần cuối: 13 phút đọc

Những bông lúa thơm tạo nên hạt gạo ST25 Sóc Trăng trĩu hạt dưới nắng mai

Từ vùng châu thổ giao hòa giữa phù sa sông Hậu và nhịp thủy triều mặn lợ của biển Đông, gạo ST25 Sóc Trăng đã viết nên trang sử vẻ vang cho nền văn minh lúa nước Việt Nam đương đại. Kết tinh từ hơn hai thập kỷ miệt mài lai tạo giống lúa thơm bản địa kết hợp cùng phương thức canh tác sinh thái thuận tự nhiên, hạt ngọc phương Nam này đã chinh phục những hội đồng giám khảo khắt khe bậc nhất hoàn cầu.

Hành trình lai tạo và mạch nguồn lịch sử gạo ST25 Sóc Trăng

Sự ra đời của gạo ST25 Sóc Trăng không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên mà là sự tiếp nối dòng chảy lịch sử hàng trăm năm của vùng đất từng vang danh khắp Nam Kỳ Lục Tỉnh về phẩm chất lúa gạo thượng hạng. Trên nền tảng thổ nhưỡng đặc hữu và truyền thống chọn giống kiên trì của các bậc tiền nhân, các nhà khoa học nông nghiệp tại Sóc Trăng đã kiến tạo nên cuộc cách mạng di truyền đưa hạt gạo Việt bước lên đỉnh cao thế giới.

Di sản lúa thơm Bãi Xàu và thổ nhưỡng ven biển

Ngược dòng lịch sử về thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, vùng đất vùng đất Mỹ Xuyên và khu vực xung quanh hải cảng cổ Bãi Xàu đã nổi tiếng khắp thương trường Đông Nam Á với thương hiệu gạo Bãi Xàu hạt trong, cơm dẻo và thơm ngát. Dải đất ven biển từ Mỹ Xuyên, Trần Đề kéo dài tới cù lao Dung Sóc Trăng sở hữu tầng phù sa cổ pha cát giàu kali, magie cùng chế độ thủy văn nửa ngọt nửa lợ theo mùa, giúp cây lúa tích lũy hợp chất thơm và vị ngọt đậm đà.

Bên cạnh ưu thế thiên nhiên ban tặng, vùng đất Sóc Trăng còn là quê hương của nhà nông học kiệt xuất Lương Định Của — bậc tiền bối đã đặt nền móng cho khoa học chọn tạo giống lúa hiện đại và truyền cảm hứng bất tận cho các thế hệ kỹ sư nông nghiệp miền Tây. Trong đời sống văn hóa tâm linh của cư dân bản địa, hạt lúa thơm và sản vật cốm dẹp Sóc Trăng luôn được nâng niu như báu vật của đất trời, dâng cúng thần Mặt Trăng trong mỗi mùa lễ hội Oóc Om Bóc Sóc Trăng. Mạch nguồn văn hóa trọng nông ấy chính là bệ phóng tinh thần thôi thúc công cuộc phục hưng vị thế hạt gạo thơm Sóc Trăng trong thời kỳ hội nhập.

Hành trình hơn hai mươi năm nghiên cứu lai tạo giống

Công trình nghiên cứu tạo nên dòng lúa thơm ST (viết tắt từ chữ Sóc Trăng) được khởi xướng từ đầu thập niên 1990 bởi nhóm nghiên cứu do Anh hùng Lao động, Hồ Quang Cua dẫn dắt cùng Tiến sĩ Trần Tấn Phương và Thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Hương. Xuất phát từ trăn trở trước thực trạng các giống lúa mùa địa phương dù thơm ngon nhưng thời gian sinh trưởng quá dài (tới sáu tháng), thân lúa cao dễ đổ ngã và năng suất thấp, nhóm nghiên cứu đã thu thập hàng trăm mẫu giống lúa thơm bản địa từ khắp miền Tây, miền Bắc cùng các nguồn gen quý của Thái Lan, Đài Loan để thực hiện lai tạo phức hợp.

Trải qua hơn hai mươi năm kiên trì chọn lọc qua hàng vạn dòng lai trên những cánh đồng thực nghiệm tại vùng đất Mỹ Xuyên, nhóm tác giả đã lần lượt cho ra đời các thế hệ lúa thơm ngắn ngày không cảm quang từ ST3, ST5 đến ST20, ST24 và đạt tới độ hoàn mỹ ở thế hệ ST25. Giống lúa ST25 hội tụ những đặc tính ưu việt của phả hệ với chu kỳ sinh trưởng ngắn 95–105 ngày, thân cứng chống đổ ngã, kháng đạo ôn và thích nghi tốt trên đất mặn nhẹ. Thành tựu của Kỹ sư Hồ Quang Cua đã dung hòa trọn vẹn năng suất nông học bền vững cùng phẩm chất ẩm thực đỉnh cao.

Đặc trưng hình thái hạt và phẩm chất cơm gạo ST25 Sóc Trăng

Sức thuyết phục tuyệt đối của gạo ST25 Sóc Trăng trước các chuyên gia ẩm thực quốc tế nằm ở sự toàn diện từ vẻ đẹp hình thái bên ngoài của hạt gạo nguyên liệu cho đến hương vị, cấu trúc vật lý của hạt cơm sau khi nấu chín. Mỗi chỉ số sinh hóa bên trong hạt gạo đều đạt tới tỷ lệ vàng của dòng gạo thơm thượng hạng thế giới.

Hạt gạo thon dài trắng trong và hương cốm non

Về mặt hình thái học, sản phẩm chính phẩm của gạo ST25 Sóc Trăng sở hữu kiểu dáng vô cùng thanh thoát với hạt gạo thon dài trắng trong, chiều dài trung bình của hạt đạt từ 7,5 đến gần 8 milimét, tỷ lệ chiều dài trên chiều rộng lớn tạo nên dáng vẻ mảnh mai, đều đặn như những hạt ngọc. Phôi hạt trong suốt, không bạc bụng và bóng mượt lớp màng cám mỏng. Nhờ hàm lượng hợp chất thơm 2-AP cao tổng hợp khi lúa trổ đòng trên đất khoáng ven biển, dòng lúa thơm ST tỏa hương lá dứa cốm non thanh khiết ngay từ hạt gạo sống và càng nồng nàn khi nấu chín.

Hệ sinh thái ruộng lúa xen rãnh nuôi tôm nước lợ tạo nên phẩm chất đặc hữu của gạo ST25 Sóc Trăng
Hệ sinh thái ruộng lúa xen rãnh nuôi tôm nước lợ tạo nên phẩm chất đặc hữu của gạo ST25 Sóc Trăng

Cơm chín dẻo mềm săn hạt và giàu dưỡng chất

Khi được nấu chín với lượng nước vừa đủ, gạo ST25 Sóc Trăng phô diễn phẩm chất cơ lý hoàn hảo nhờ có hàm lượng amylose thấp (chỉ dao động quanh mức 15 đến 16 phần trăm) kết hợp với nhiệt độ hóa hồ trung bình thấp. Nhờ chỉ số sinh hóa tối ưu này, hạt cơm khi chín nở theo chiều dọc, xếp đều tăm tắp, giữ nguyên hình dáng thon dài săn chắc chứ không bị bung nứt hay nhão dính vào nhau. Lớp bề mặt hạt cơm bóng lưỡng một màng dầu cám tự nhiên, khi nhai kỹ cho cảm giác dẻo mềm, đàn hồi nhẹ và tiết ra vị ngọt hậu đậm đà của đường maltose và axit amin tự nhiên.

Đặc tính quý giá bậc nhất khiến các đầu bếp danh tiếng đánh giá cao hạt gạo của Kỹ sư Hồ Quang Cua là khả năng giữ nguyên độ mềm dẻo ngay cả khi cơm đã để nguội nhiều giờ ngoài không khí mà không hề bị khô cứng lại (hiện tượng thoái hóa tinh bột chậm). Về phương diện dinh dưỡng, hạt gạo chứa hàm lượng protein cao gấp rưỡi nhiều giống gạo trắng thông thường (đạt khoảng 8 đến 9 phần trăm), giàu chất xơ hòa tan, sắt, canxi, magie cùng nhóm vitamin B1, B6 trong lớp vỏ lụa. Hạt gạo thơm này cũng chính là nguyên liệu lý tưởng để chế biến nên sợi bún dẻo dai trong món bún nước lèo Sóc Trăng trứ danh của ẩm thực xứ sở chùa vàng.

Tiêu chí đánh giáĐặc tính của gạo ST25 Sóc TrăngÝ nghĩa đối với phẩm chất cảm quan và dinh dưỡng
Hình thái hạt gạo sốngHạt gạo thon dài trắng trong, dài khoảng 7,5–8 mm, hoàn toàn không bạc bụngTạo vẻ đẹp thẩm mỹ sang trọng, tỷ lệ hạt nguyên cao và chín đều khi hấp nhiệt
Hợp chất định hươngGiàu hoạt chất thơm tự nhiên 2-AP tích lũy từ thổ nhưỡng ven biểnTỏa hương lá dứa cốm non tự nhiên từ lúc gạo sống đến khi cơm chín và để nguội
Chỉ số sinh hóa tinh bộtHàm lượng amylose thấp (15–16%), độ bền gel mềm, nhiệt độ hóa hồ thấpGiúp cơm chín dẻo mềm, săn hạt, không nhão nát và không bị khô cứng khi nguội
Thành phần dưỡng chấtHàm lượng đạm thực vật cao (8–9%), giàu vitamin nhóm B, sắt, canxi và chất xơCung cấp năng lượng bền bỉ, vị ngọt hậu sâu và chỉ số đường huyết ở mức cân bằng
Chu kỳ sinh học giốngGiống ngắn ngày (95–105 ngày), thân cứng, thích nghi tốt mô hình luân canh tôm lúaĐảm bảo hạt lúa thu hoạch đạt độ chín sinh lý đồng đều, an toàn sinh học cao

Hệ sinh thái canh tác luân canh tôm lúa của gạo ST25 Sóc Trăng

Yếu tố cốt lõi nâng tầm gạo ST25 Sóc Trăng trở thành biểu tượng của nền nông nghiệp xanh bền vững chính là phương thức canh tác luân canh tôm lúa trên vùng đất chuyển tiếp giữa nước mặn và nước ngọt. Đây là mô hình thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu đã được nông dân vùng ven biển Sóc Trăng và bán đảo Cà Mau đúc kết thành tri thức bản địa độc đáo.

Nguyên lý cộng sinh tự nhiên trên ruộng tôm lúa

Tại các vùng chuyên canh trọng điểm thuộc vùng đất Mỹ Xuyên, Hòa Tú, Gia Hòa và khu vực kế cận vùng trồng hành tím Vĩnh Châu Sóc Trăng, nhịp điệu sản xuất trong năm được chia làm hai mùa rõ rệt theo quy luật tự nhiên của chế độ thủy triều và lượng mưa. Vào mùa khô từ tháng Giêng đến tháng Năm âm lịch, khi độ mặn trên các nhánh sông tăng cao, nông dân đưa nước lợ vào ruộng để nuôi tôm sú và tôm thẻ chân trắng. Sang mùa mưa từ tháng Sáu đến tháng Chạp, nguồn nước trời dồi dào cùng nước ngọt từ thượng nguồn sông Hậu đổ về giúp rửa trôi muối mặn trên mặt ruộng, tạo điều kiện lý tưởng để gieo cấy vụ lúa thơm ST25.

Chu trình luân canh tôm lúa vận hành khép kín: sau vụ nuôi tôm, lớp bùn đáy ruộng giàu đạm, lân và canxi từ vỏ tôm lột xác trở thành nguồn phân hữu cơ nuôi dưỡng rễ lúa ST25. Ngược lại, gốc rạ phân hủy sau mùa gặt tạo hệ sinh vật phù du phong phú làm thức ăn tự nhiên cho đàn tôm vụ kế tiếp.

Tập quán canh tác hữu cơ gìn giữ vi sinh đất

Bởi con tôm nước lợ là loài thủy sản vô cùng nhạy cảm với mọi dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất tổng hợp, việc canh tác gạo ST25 Sóc Trăng trên nền đất nuôi tôm bắt buộc phải tuân thủ kỷ luật sinh học nghiêm ngặt. Nếu người nông dân sử dụng thuốc trừ sâu hóa học trong vụ lúa, dư lượng tồn lưu trong bùn đất sẽ khiến vụ tôm sau đó thất bại hoàn toàn. Chính cơ chế tự kiểm soát tự nhiên này đã thúc đẩy người dân áp dụng triệt để quy trình canh tác hữu cơ và vi sinh: sử dụng phân bón hữu cơ ủ hoai, chế phẩm nấm xanh ký sinh diệt rầy và bảo tồn thiên địch tự nhiên trên đồng ruộng.

Trên nền đất giàu mùn và khoáng chất nước lợ, hạt lúa thu hoạch có vỏ trấu vàng sáng, tích lũy hương lá dứa cốm non đậm đặc. Lúa tươi sau khi gặt được sấy lạnh ở nhiệt độ thấp nhằm bảo toàn cấu trúc hạt gạo thon dài trắng trong cùng lớp màng cám dinh dưỡng.

Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua nhận cúp vinh danh giải thưởng Gạo ngon nhất thế giới cho gạo ST25 Sóc Trăng
Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua nhận cúp vinh danh giải thưởng Gạo ngon nhất thế giới cho gạo ST25 Sóc Trăng

Tầm vóc giải thưởng thế giới và vị thế gạo ST25 Sóc Trăng

Từ những cánh đồng mặn lợ miền hạ lưu sông Hậu, gạo ST25 Sóc Trăng đã vươn mình bước ra sân khấu lớn của ngành lương thực toàn cầu, làm thay đổi căn bản định kiến của thị trường quốc tế về chất lượng gạo Việt Nam. Những chiếc cúp danh giá liên tiếp tại đấu trường thế giới đã khắc ghi dấu ấn trí tuệ Việt trên bản đồ nông sản cao cấp.

Dấu mốc vinh danh Gạo ngon nhất thế giới

Tháng 11 năm 2019, tại Hội nghị Thương mại Gạo Thế giới lần thứ 11 tổ chức tại thủ đô Manila (Philippines), vượt qua hàng loạt đối thủ nặng ký đến từ Thái Lan, Mỹ và Campuchia, mẫu gạo ST25 Sóc Trăng do nhóm của Kỹ sư Hồ Quang Cua gửi dự thi đã xuất sắc giành ngôi vị quán quân Gạo ngon nhất thế giới (World's Best Rice). Đây là lần đầu tiên trong lịch sử hơn một thập kỷ của cuộc thi uy tín do tổ chức The Rice Trader sáng lập, hạt gạo Việt Nam bước lên bục vinh quang cao nhất nhờ hội đủ các tiêu chuẩn khắt khe về hình dáng hạt, mùi thơm tự nhiên, độ dẻo mềm và hậu vị ngọt thanh.

Đến tháng 11 năm 2023 tại Cebu (Philippines), hạt gạo ST25 lần thứ hai đăng quang ngôi vị Gạo ngon nhất thế giới, đồng thời Kỹ sư Hồ Quang Cua được trao Giải thưởng Thành tựu trọn đời. Chiến thắng qua các vòng thẩm định mù của hội đồng đầu bếp quốc tế đã khẳng định đẳng cấp bền vững của dòng lúa thơm ST trên đất Sóc Trăng.

Bảo hộ thương hiệu và niềm tự hào nông nghiệp Việt

Giống lúa ST25 đã được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng quốc gia và giữ vai trò chủ lực trong Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Thương hiệu gạo của Kỹ sư Hồ Quang Cua cũng được bảo hộ tại EU, Anh, Hoa Kỳ, Úc và Nhật Bản.

Đồng hành cùng sứ mệnh tôn vinh và bảo tồn tài sản trí tuệ bản địa, chuyên trang Cần Thơ NSSC không ngừng cập nhật hệ thống dữ liệu bách khoa về các giống cây trồng đặc sản, mô hình nông nghiệp sinh thái và di sản văn hóa vùng Tây sông Hậu. Nhìn ngắm hạt gạo thon dài trắng trong tỏa hương cốm mới trong mỗi bữa cơm gia đình, người dân miền Tây càng thêm tự hào về gạo ST25 Sóc Trăng — biểu tượng rực rỡ của sự giao hòa giữa ân huệ thiên nhiên đất chín rồng và trí tuệ khoa học kiên cường của con người Việt Nam.

Chia sẻ:
CC

NSSC Cần Thơ

cantho.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Cần Thơ.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Đặc sản Cần Thơ.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất