Bỏ qua đến nội dung

Chùa Som Rong Sóc Trăng - Quần thể kiến trúc Khmer uy nghi với tượng Phật nằm khổng lồ

Nằm trên trục đường Tôn Đức Thắng thuộc phường 5, thành phố Sóc Trăng, chùa Som Rong Sóc Trăng có danh hiệu tiếng Khmer là Wat Pătum Wôngsa Som Rông được thành lập từ năm 1785. Ngôi cổ tự trải rộng năm héc-ta kết hợp hài hòa nghệ thuật điêu khắc truyền thống và quy mô kiến trúc đương đại.

NSSC Cần ThơĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Toàn cảnh tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn khổng lồ tại chùa Som Rong Sóc Trăng

Vươn mình uy nghiêm giữa vòm trời khoáng đạt của miền đất Nam sông Hậu, quần thể chùa Som Rong Sóc Trăng tỏa sáng như một biểu tượng mỹ thuật Phật giáo Nam tông Khmer giàu sức sống qua mười hai đời đại đức trụ trì. Từ một am tranh tre mộc mạc dựng dưới bóng rừng cây dại cuối thế kỷ XVIII, chốn già lam này đã kiến tạo nên những công trình điêu khắc tôn giáo đồ sộ bậc nhất đồng bằng sông Cửu Long.

Nguồn gốc tên gọi và lịch sử của chùa Som Rong Sóc Trăng

Hành trình hơn hai trăm bốn mươi năm hình thành và phát triển của chùa Som Rong Sóc Trăng gắn liền với lịch sử khai khẩn vùng đất giồng cát cổ của cộng đồng cư dân bản địa. Mỗi giai đoạn mở rộng khuôn viên và trùng tu điện thờ đều ghi dấu sự chung sức đồng lòng của chư tăng cùng đồng bào phật tử.

Sự tích loài cây rừng bản địa và mốc năm 1785

Theo sử liệu lưu truyền tại bổn tự, ngôi chùa được khởi dựng vào năm 1785 trên vùng đất cao ráo thuộc phường 5, thành phố Sóc Trăng ngày nay. Trong bối cảnh cư dân tụ cư ngày càng đông đúc gắn liền với lịch sử hình thành xứ Srok Kh'leang Sóc Trăng và sự giao thoa văn hóa Kinh Khmer Hoa, các vị cao tăng và người dân trong phum sóc đã phát quang rừng rậm để lập nên ngôi chùa nhỏ bằng tre gỗ, lợp lá dừa nước làm nơi hành đạo.

Danh hiệu chính thức bằng tiếng Khmer của ngôi cổ tự là Wat Pătum Wôngsa Som Rông (còn phiên âm là Botum Vong Sa Som Rong). Trong đó, cụm từ Pătum Wôngsa mang ý nghĩa dòng dõi hoa sen thanh khiết của Phật pháp, còn tên gọi Som Rong bắt nguồn từ tên một loài cây thân gỗ mọc hoang dại rất nhiều xung quanh chùa vào thời kỳ đầu khai mở. Loài cây này có hoa màu đỏ tím và quả chín tự tách vỏ phát tán hạt theo gió, gắn bó với ký ức sinh thái của cư dân địa phương nên được lấy để đặt tên cho cả ngôi chùa lẫn phum sóc. Hiện nay ngay trong khuôn viên nhà chùa vẫn còn bảo tồn hai cây Som Rong cổ thụ cành lá sum suê như chứng nhân nhắc nhớ về cội nguồn lập tự năm 1785.

Dấu ấn kiến tạo qua mười hai đời đại đức trụ trì

Tính từ vị sư cả đầu tiên khai sơn tạo tự năm 1785 đến nay, ngôi chùa đã trải qua mười hai đời đại đức trụ trì kế tục điều hành Phật sự. Trong suốt thế kỷ XIX và nửa đầu thế kỷ XX, ngôi chánh điện cùng nhà tăng nhiều lần được nâng cấp từ vật liệu tre lá sang khung gỗ quý, tường gạch vữa vôi. Bước sang đầu thế kỷ XXI, dưới sự dẫn dắt của Thượng tọa Lý Minh Đức — vị trụ trì đời thứ mười hai, diện mạo kiến trúc của khu di tích đã chuyển mình mạnh mẽ trên khuôn viên rộng năm héc-ta.

Dựa trên nền tảng mỹ thuật cổ truyền của hệ phái Phật giáo Nam tông Khmer, nhà chùa đã lần lượt quy hoạch và khởi công chuỗi công trình quy mô lớn gồm ngôi chánh điện trùng tu năm 2000, ngọn bảo tháp xám khánh thành năm 2012, nhà hội Sala mới hoàn thiện năm 2013 và đại tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn ngoài trời thi công từ năm 2017 đến năm 2021. Sự kết hợp giữa quy phạm kiến trúc chùa tháp cổ điển với kỹ thuật kết cấu hiện đại đã đưa nơi đây trở thành trung tâm văn hóa tâm linh bề thế, sánh vai cùng các cổ tự danh tiếng trong vùng như chùa Dơi Sóc Trăng và chùa Kh'leang Sóc Trăng.

| Hạng mục kiến trúc và lịch sử | Niên đại xây dựng và quy mô kích thước | Đặc trưng mỹ thuật và ý nghĩa biểu tượng |

| --- | --- | --- |

| Tên hiệu cổ tự và năm thành lập | Wat Pătum Wôngsa Som Rông, khởi lập năm 1785 | Biểu trưng cho đóa sen Phật pháp và loài cây rừng bản địa Som Rong |

| Tổng diện tích khuôn viên | Rộng khoảng 5 héc-ta tại số 367 đường Tôn Đức Thắng | Quy hoạch mở theo trục thần đạo rợp bóng hàng cây sao cổ thụ |

| Ngôi chánh điện trung tâm | Dài 23 mét, rộng 17 mét, tôn tạo kiên cố năm 2000 | Mái chồng ba cấp đắp rồng Naga, cột trụ chạm chim thần Krud và Keynor |

| Bảo tháp xám (Stupa) | Xây dựng năm 2012; cạnh đáy 11 mét, cao 25 mét | Phủ sơn màu xám đá cổ kính, 4 lối lên đại diện Từ - Bi - Hỷ - Xả |

| Đại tượng Phật nhập Niết bàn | Khởi công năm 2017, hoàn thành năm 2021; dài 63 mét | Cao 22,5 mét, nặng khoảng 490 tấn, đặt trên bệ 2 tầng cao 28 mét |

| Nhà hội Sala và thư viện | Khánh thành năm 2013; kết cấu 2 tầng mái uốn cong | Lưu giữ hơn 1.500 đầu sách và phục vụ lễ hội, giáo dục cộng đồng |

Quy hoạch không gian và kiến trúc tại chùa Som Rong Sóc Trăng

Bước qua cổng tam quan hướng ra đường Tôn Đức Thắng, tổng thể chùa Som Rong Sóc Trăng mở ra theo trục không gian đăng đối dưới vòm lá xanh mát của hai hàng cây sao cổ thụ. Cổng chùa được thiết kế theo kiểu tam quan truyền thống với năm ngọn tháp nhọn vươn cao, bề mặt đắp nổi hoa văn dây lá mạ vàng cùng hình tượng rắn thần Naga và chư thiên hộ pháp.

Ngôi chánh điện mái chồng ba lớp và phù điêu cổ

Nằm ở vị trí trung tâm dọc theo trục chính của khuôn viên là ngôi chánh điện (Preah Vihear) đặt trên nền thềm cao nhiều bậc, có chiều dài hai mươi ba mét và chiều ngang mười bảy mét. Toàn bộ phần mái chánh điện được thiết kế theo kết cấu mái chồng ba lớp dốc thoải, lợp ngói đỏ tươi viền men vàng rực rỡ. Tại các góc đầu đao và dọc theo bờ nóc là hệ thống đuôi rồng cách điệu uốn cong cùng hình tượng rắn thần Naga nhiều đầu xòe tán che chở cho ngôi tam bảo.

Bao bọc bốn phía ngôi chánh điện là hàng cột trụ tròn sơn thếp vàng nâng đỡ diềm mái rộng. Trên mỗi đầu cột, các nghệ nhân điêu khắc đã đắp nổi hình tượng nữ thần Keynor nửa người nửa chim chắp tay chào đón cùng biểu tượng chim thần Krud (Garuda) dang rộng đôi cánh khỏe khoắn đỡ lấy kết cấu mái thượng. Không gian bên trong chánh điện tôn trí hai pho tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni có niên đại từ năm 1785, xung quanh các mảng tường nội điện là hệ thống tranh bích họa truyền thống kể lại những điển tích trong cuộc đời hành đạo của Đức Phật.

Kiến trúc bảo tháp xám chạm khắc tinh xảo tại chùa Som Rong Sóc Trăng
Kiến trúc bảo tháp xám chạm khắc tinh xảo tại chùa Som Rong Sóc Trăng

Nhà hội Sala bề thế cùng biểu tượng chim thần Krud

Nằm kế cận khu vực chánh điện là công trình nhà hội Sala có quy mô hai tầng bề thế khánh thành năm 2013, đóng vai trò là giảng đường trung tâm và nơi hội họp của chư tăng cùng đồng bào phật tử. Công trình gây ấn tượng bởi sự kết hợp giữa kết cấu bê tông cốt thép với hệ thống mái chồng nhiều tầng lợp ngói cam đỏ và các mảng phù điêu mạ vàng. Ngay tại bậc thềm dẫn lên sảnh chính của nhà hội Sala là đôi rồng rắn Naga uốn lượn dọc lan can cầu thang cùng tượng chằn tinh Yeak đứng canh giữ chốn thiền môn.

Không gian bên trong nhà hội Sala bài trí trang trọng với bệ thờ Phật Thích Ca ở chính giữa, phục vụ các buổi thuyết pháp và nghi lễ dâng y cà-sa. Tầng dưới của khu vực Sala là văn phòng ban quản trị nhà chùa và không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Sự tinh xảo trong từng chi tiết chạm trổ của nhà hội Sala thể hiện rõ tinh hoa mỹ thuật điêu khắc Khmer Nam Bộ, tương đồng về kỹ pháp trang trí với các công trình nổi tiếng như chùa Chén Kiểu Sóc Trăng hay chùa Pôthi Somrôn Ô Môn Cần Thơ.

Bảo tháp xám và tượng Phật nằm ở chùa Som Rong Sóc Trăng

Điểm tạo nên dấu ấn kiến trúc độc bản giúp chùa Som Rong Sóc Trăng trở thành danh thắng tâm linh tiêu biểu vùng đồng bằng sông Cửu Long chính là hai công trình điêu khắc ngoài trời đồ sộ. Đó là ngọn bảo tháp sơn màu xám tro cổ kính và đại tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn dài sáu mươi ba mét.

Ngọn bảo tháp xám bốn hướng và cầu thang thần Naga

Nằm phía bên phải lối đi chính dẫn vào chánh điện là công trình bảo tháp xám khởi công tháng 3 năm 2010 và hoàn thành tháng 11 năm 2012. Khác biệt với sắc vàng thường thấy ở các ngôi tháp truyền thống, bề mặt ngọn bảo tháp được phủ lớp sơn màu xám đá trầm mặc, gợi liên tưởng đến vẻ đẹp cổ kính của những đền tháp đá sa thạch cổ đại. Bảo tháp có mặt bằng hình vuông mỗi cạnh rộng mười một mét, vươn cao hai mươi lăm mét với kết cấu nhiều tầng thu nhỏ dần về phía đỉnh nhọn.

Ngọn bảo tháp mở ra bốn cổng vòm hướng về bốn phương cùng bốn lối cầu thang đá dẫn lên tầng chính, tượng trưng cho bốn đức tính Từ, Bi, Hỷ, Xả. Dọc theo hai bên thành lan can cầu thang là hình tượng rắn thần Naga nhiều đầu chạm nổi bằng đá xám sống động. Trên khắp các tầng tháp, hàng ngàn chi tiết hoa văn kỷ hà, cánh sen và phù điêu Phật ngồi thiền được đắp nổi tỉ mỉ. Chính giữa lòng bảo tháp tôn trí pho tượng Đức Phật Thích Ca sơn thếp vàng nhìn về hướng đông, còn tầng trệt bên dưới lưu giữ hơn bốn trăm hũ tro cốt của các vị sư sãi và người dân địa phương.

Toàn cảnh chánh điện, nhà hội Sala và tượng Phật nằm tại chùa Som Rong Sóc Trăng
Toàn cảnh chánh điện, nhà hội Sala và tượng Phật nằm tại chùa Som Rong Sóc Trăng

Đại tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn ngoài trời

Tại khu vực sân lớn phía sau khuôn viên chùa là công trình tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn ngoài trời được khởi công từ tháng 10 năm 2017 và hoàn thiện vào năm 2021. Pho đại tượng có chiều dài sáu mươi ba mét, chiều cao tính từ mặt bệ là hai mươi hai phẩy năm mét, trọng lượng khoảng bốn trăm chín mươi tấn và đặt trên tòa bệ hai tầng cao hai mươi tám mét so với mặt đất. Toàn thân pho tượng sơn màu trắng xanh nhạt thanh khiết, nổi bật với phần gối đầu và diềm y cà-sa điểm xuyết hoa văn thếp vàng.

Các nghệ nhân đã tạo tác pho tượng theo đúng chuẩn mực mỹ học Phật giáo Nam tông với tư thế Đức Phật nằm nghiêng bên phải, bàn tay phải nâng nhẹ đầu trên chiếc gối chạm bánh xe Pháp luân, đôi mắt khép hờ và khóe môi nở nụ cười an nhiên. Dưới lòng bàn chân khắc họa rõ nét một trăm lẻ tám tướng tốt lành biểu trưng cho công đức viên mãn. Phần tòa bệ hai tầng dưới chân pho tượng được thiết kế thành khu vực học tập Phật học, giảng đường và nơi nghỉ ngơi cho hàng trăm tăng sinh từ khắp các tỉnh miền Tây về tu học.

Cặp đá thần linh dưới chân tháp và thư viện kinh điển

Bên trong khuôn viên chùa còn lưu giữ những di vật tâm linh và kho tàng tri thức đặc sắc gắn liền với đời sống văn hóa bản địa. Đáng chú ý là cặp đá cổ đặt trang trọng trên bệ thờ dưới chân ngọn bảo tháp xám, gắn với câu chuyện dân gian về cặp đá xốp nhẹ nổi trên mặt nước có trọng lượng khoảng bốn phẩy hai ki-lô-gam được thỉnh về chùa từ năm 2018. Bên cạnh đó, nhà chùa còn xây dựng thư viện lưu giữ hơn một ngàn năm trăm đầu sách tiếng Việt, tiếng Khmer và chữ Pali cổ phục vụ nhu cầu tra cứu của học sinh và giới nghiên cứu.

  • Bảo tháp xám (Stupa): Công trình cao 25 mét mang sắc xám tro trầm mặc, kết hợp điêu khắc rắn Naga và bốn lối đi biểu trưng cho Tứ vô lượng tâm.
  • Đại tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn: Tượng Phật nằm dài 63 mét, cao 22,5 mét đặt trên tòa bệ 2 tầng giữa không gian năm héc-ta.
  • Ngôi chánh điện và nhà hội Sala: Bảo tồn các pho tượng Phật cổ từ năm 1785 cùng nghệ thuật chạm khắc chim thần Krud, tiên nữ Keynor.
  • Thư viện và không gian giáo dục: Lưu giữ hơn 1.500 cuốn sách giá trị, mở lớp dạy chữ Khmer cho trẻ em địa phương mỗi dịp hè.

Đời sống văn hóa tín ngưỡng tại chùa Som Rong Sóc Trăng

Không chỉ là một quần thể kiến trúc tôn giáo đồ sộ, chùa Som Rong Sóc Trăng còn đóng vai trò là trung tâm gắn kết cộng đồng, nơi bảo tồn các lễ hội văn hóa phi vật thể và lan tỏa tinh thần nhân ái trong đời sống xã hội vùng Tây Nam Bộ.

Không gian thực hành nghi lễ truyền thống của phum sóc

Ngôi chùa là tâm điểm diễn ra trọn vẹn chu kỳ lễ hội nông nghiệp và tín ngưỡng trong năm của đồng bào Khmer. Vào trung tuần tháng tư dương lịch, khuôn viên chùa rộn ràng tiếng trống Chhay-dăm trong dịp Tết Chôl Chnăm Thmây mừng năm mới, khi người dân tụ hội về chánh điện và dưới chân đại tượng Phật nằm để cử hành lễ tắm Phật, đắp núi cát cầu quốc thái dân an. Đến tháng tám âm lịch, không gian nhà hội Sala lại lắng đọng trong kỳ lễ Sene Đôlta của đồng bào Khmer Sóc Trăng Cần Thơ nhằm báo hiếu ông bà tổ tiên.

Đặc biệt, vào dịp rằm tháng mười âm lịch hàng năm, nhà chùa là điểm hội tụ sôi nổi của lễ hội Oóc Om Bóc Sóc Trăng. Bên cạnh nghi thức cúng trăng và dâng lễ vật đầu mùa làm từ lúa nếp mới như cốm dẹp Sóc Trăng hay thưởng thức thức quà truyền thống bánh pía Sóc Trăng, nhà chùa còn duy trì đội ghe Ngo truyền thống tham gia tranh tài trên dòng sông Maspero. Trong những ngày hội lớn, sân chùa còn ngân vang giai điệu ngũ âm và các vở diễn thuộc nghệ thuật sân khấu Dù Kê và Rô Băm của đồng bào Khmer Sóc Trăng.

Tâm điểm giao thoa văn hóa và giáo dục cộng đồng

Phát huy truyền thống hộ quốc an dân của các bậc cao tăng tiền bối như Hòa thượng Lý Đươl, chư tăng bổn tự luôn chú trọng công tác giáo dục đạo đức và bảo tồn nghề thủ công bản địa. Mỗi kỳ nghỉ hè, khu giảng đường dưới chân đại tượng Phật nằm đón hàng trăm học sinh đến học chữ viết Khmer và ngữ pháp Pali. Quá trình trang trí các hạng mục lớn tại chùa cũng tạo môi trường để các nghệ nhân điêu khắc và nghệ vẽ tranh kính người Khmer truyền dạy nghề cổ cho lớp thợ trẻ, song hành cùng các không gian tâm linh lớn của vùng như Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam Cần Thơ.

Nhằm hệ thống hóa và lan tỏa sâu rộng những giá trị di sản văn hóa đặc sắc của vùng đất Tây sông Hậu tới độc giả cả nước, cổng thông tin Cần Thơ NSSC liên tục cập nhật cơ sở dữ liệu bách khoa chuẩn xác về các di tích lịch sử, danh thắng và công trình kiến trúc tôn giáo bản địa. Với sự giao hòa tuyệt mỹ giữa bề dày lịch sử từ năm 1785, ngọn bảo tháp xám chạm khắc kỳ công và pho đại tượng Phật nhập Niết bàn uy nghiêm giữa trời xanh, chùa Som Rong Sóc Trăng xứng đáng là một kiệt tác kiến trúc tâm linh tiêu biểu của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Chia sẻ:
CC

NSSC Cần Thơ

cantho.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Cần Thơ.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Cần Thơ.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất